*** قبلا" به این نکته اشاره کردیم که آثار و پيامدهاي نگاه کردن ، متفاوت است . نوع تأثیری که دیدنی ها و شنیدنی ها و دیگر محسوسات بر انسان می گذارند ، اعمال او را به حلال و حرام و يا ارزش و ضد ارزش تبدیل می كنند . لذا آیات و روایات ، انسانها را از نگاه كردن و برقراری ارتباط با چیزهایی که مضرند و مانع حرکت به سوی کمالات هستند ، برحذر داشته اند و برعکس ، مردم را به برقراری ارتباط با چیزهایی که برای رشد و تعالي آنها مفيد است ، ترغيب کرده اند . درمورد نگاه کردن ، اسلام با توجه به تاثیر دیدنی ها در شخصیت انسان ، او را از بعضی نگاهها منع نموده و به بعضی از نگاه ها توصیه كرده است .

 

*** خداوند در آیات 30 و 31 سوره نور از زنان و مردان با ايمان می خواهد که چشمهای خود را از نگاههای ناروا فرو بندند . چراکه اجتماع ، جايگاه کار و تلاش و توسعه است و مردم باید از نگاههای نادرست و فساد انگيز درامان باشند .

از سوی دیگر ، خداوند کسانی را که از نگاههای خود مراقبت مي كنند و به صحنه هاي هوس آلود نمي نگرند ، تکریم می نماید . از نظر اسلام ، بسياري از تشويشهاي قلبي و فكري و انحرافات ، با نگاه هاي ناروا پدید می آید . اين تشويشها را می توان با کنترل چشم برطرف نمود و زمینه های فساد را كاهش داد .

کسی که کنترلی روی نگاه هاي خود ندارد و چشم او دائما" متوجه صحنه های تحريك اميز است ، همیشه یک حالت نیاز و تشنگی در او وجود دارد كه ارضاء نمي شود و چه بسا برای ارضای امیال خود ، دست به جرم و خطا بزند . اما اگر انسان خود را به گونه ای تربیت كند که به هرچيزي نگاه نکند ، از تشويش و نا آرامي درامان است و در درون خود ، نوعي آرامش احساس می کند . امام علی (ع ) دراین رابطه می فرماید :

" هرکس چشم خود را فرو بندد ، دل خود را راحت کرده است . " در سخنی از امام صادق (ع ) نیز آمده است : " نگاه ، تیری از تیرهای زهرآگین شیطان است که هرکس آن را برای خداوند - نه برای غیرخدا - ترک کند ، خداوند به او امنیت و ایمانی می دهد که طعم آن را می چشد ."

 

*** البته بسياري از دیدنیها بر شخصیت انسان تاثير مثبت می گذارد كه بزرگان دین ، به اينگونه نگريستن توصيه كرده اند . رسول خدا (ص ) می فرماید : " نگاه فرزند به پدر و مادر خود از روی محبت ، عبادت است . " آن حضرت نگاه کردن به قرآن / نگریستن به دانشمند و نظاره کردن به دریا را که از مظاهر عظمت و زيبايي خلقت الهی است ، عبادت می شمرد . چراكه اين ديدنيها ، درهاي معرفت و هدايت را بر انسان مي گشايد .

*** هیچ گاه درباره دستهای خود فکر کرده اید و به اهمیت آن پی برده اید ؟ آيا تا به حال اندیشیده اید که از دستهای خود چگونه و در چه راهی استفاده می کنید ؟

این عضو مهم بدن که کمتر به آن توجه داريم ، می تواند از سالخورده ای دستگیری کند ، كودك یتیمی را نوازش دهد و يا لبخند مهر بر لبان بينوايي بنشاند . با دست دادن به دیگران می توانیم پیام دوستی و مودت خود را ابلاغ کنیم . با دادن هدیه از روی تواضع و محبت ، مي توانيم دلها را شاد کنیم و با صدقه و بخشش ، یاور محرومان و درماندگان باشیم . دستها همچنين ابزار بکارگیری قلم و نگارش زیباترین و مفید ترین کلمات هستند ، کلماتی که به مردم نور و روشنايي مي بخشند و علوم را نشر می دهند . بسياري از معاملات و داد و ستدها با دستهاي ما انجام مي شوند . امام علی (ع) ، این انسان بزرگ تاریخ ، با دستهای خود ، کشاورزی می کرد و با دسترنج خود تامین معاش مي نمود . با درآمد خود ، بردگان را از یوغ بندگی و بردگي آزاد مي كرد ، با حفر چاه و وقف آن ، به آباداني و عمران مي پرداخت .

*** هنگامی که به راز و نياز با خدای متعال می نشینیم ، این دستهای ما هستند که برای دعا و نیایش به سوی آسمان بلند می شوند تا از خوان گسترده نعمتهاي الهي بهره گيرند . به یقین ، انگشتان هنرمندي كه به شيوه اي ظريف و هنرمندانه ، راه خير و نيكي را مي نمايانند ، نعمتي بزرگ و ارزشمند هستند .

هیچ می دانی چرا خدا داده دو دست

من معتقدم از او بر این ، سری هست

یک دست به کار خویش اندازی

و آن دست دگر ، به دیگران گیری دست

*** همه اينها يك طرف سكه است . اين سكه ، روی دیگري نیز دارد . اين نكته قابل توجه است كه در ارتكاب جرائم و بزهکاری ها ، دستها نقش اساسی ايفا مي كنند . گاه افكار و انديشه هاي واهي و غير منطقي ، دستهای انسان را به كجي و انحراف سوق مي دهند . دزدی، غصب اموال ديگران ، آزار مردم و كشتن انسانهاي بيگناه ، و تخريب فضيلتها بوسيله قلم ، ازجمله خطاها و جرایمی هستند که توسط دستها انجام می شوند و جامعه را گرفتار انواع معضلات و آسیبها می سازند . آسیبهای اجتماعی ، پدیده های عيني و واقعی هستند كه قابل پيشگيري و کنترل می باشند . پیشگیری از این آسیبها در هر جامعه ای ، موکول به شناخت ریشه های آن و بکارگیری یافته های علمی است . البته هرچه ارزشهای معنوی و اخلاقی در یک جامعه رشد و نمو کند ، به همان میزان از آسیبها کاسته می شود .

*** هرکس بايد حق طبیعی خود و دیگران را در جامعه بشناسد و آن را رعایت کند . یکی از حقوق طبیعی هر انساني ، حق حیات آزادانه است . فلاسفه و اندیشمندان ، حق حيات را از حقوق اوليه افراد جامعه مي دانند كه بايد توسط دولت و جامعه صيانت شود . قرآن کریم تأکید می کند که هیچ کس روا نیست این حق طبیعی را از دیگری سلب کند . جان هر فردی محترم است و کسی حق ندارد دستهای خود را به خون دیگران آغشته کند یا حتي عضوی از اعضای بدن خود را ناقص نمايد . در همین راستا ، امام سجاد (ع) حقوقی را برای دستهای انسان بیان می کند و می فرماید :

« حق دست تو بر تو آن است که به سوي حرام دراز نشود ، چون سبب عقوبت و عذاب خداوند در آخرت ، و ملامت و سرزنش مردم در دنيا خواهد شد . دستهاي خود را منع نكني از چيزي كه خداوند بر آن واجب كرده است . بلكه با استفاده صحيح و مشروع ، دستها را احترام کن . بدين معنا كه آن را از محرمات باز دار و براي بدست آوردن آنچه كه مفيد است ، آن را آزاد بگذار . دراين صورت است كه مورد احترام ديگران در دنيا و پاداش و اجر خداوند در آخرت قرار خواهي گرفت . »

*** قبول این واقعیت که انسان موجودی شریف و با کرامت است و می تواند در مسیر خیر و نیکی پا بگذارد ، فضاي تازه ای در زندگي ما ايجاد مي كند . متاسفانه بشر سرمایه های وجودی خویش را آنچنان که باید بکار نمی گیرد و آنها را به راحتي از دست مي دهد . در این حالت ، او چون تاجری ورشکسته می ماند که در بازار دنیا ، سرمایه های ارزشمند خویش را از دست داده و چیزی کسب نکرده است . امام سجاد (ع) به این حقیقت اشاره می كند که شایستگی انسان تا آنجاست که باید حرمت اعضاء و جوارح خويش را پاس بدارد و آنها را در کارهای زشت و ناروا بکار نگیرد . از همين رو ، لازم است استعدادهای خود را در مسیر بالندگی بکار گیریم تا نظری احترام آمیز به خود پیدا کنیم . هرقدر خود را با اصول زندگی معنوی و اخلاقي هماهنگ كنيم و با دستهای پرتوان خود ، گره از مشكلات دیگران بگشاییم ، احساسي پاک نسبت به خود می یابیم . این به منزله گامي مؤثر در احیای شخصیت انساني ما و تنظيم مناسبات صحيح و عادلانه با دیگران است . به تعبیر امام سجاد (ع) انسانی که بر منطق عقل و شرافت حرکت کند و فرمان خداوند را بپذيرد ، در دنیا و آخرت پیروز است . علی (ع) نیز یادآور می شود خداوند با اعطای نعمت دست به انسان ، انفاق کردن را بر او واجب كرده است . بياييد با دستهاي خود ، فضيلتها و نيكيها را نشر دهيم .رساله حقوق امام سجاد (ع) در بر دارنده مهمترين حقوق الهي و وظايف اخلاقي است . با توجه به آنكه رعايت آداب و اصول اخلاقي ، نقش زيادي در بهبود امور جامعه دارد ، آشنايي با حقوقي كه امام سجاد (ع ) مطرح كرده است ، براي ما بسيار سازنده و مفيد خواهد بود .امام سجاد (ع) در بيان حقوق اعضاي بدن ، به حق شکم اشاره مي کند و مي فرمايد :

" حقي که شکم بر تو دارد آن است که از آن به عنوان ظرفي براي حرام خواري ، چه کم يا زياد ، استفاده نکني . بلکه حتي در خوراکي هاي حلال نيز حد اعتدلال را کاملا" رعايت کن و براي تقويت بدن ، از غذا استفاده کن . هيچگاه به فکر پر کردن شکم خود تا حلقوم / و ناديده گرفتن ديگران نباش و مروت و انصاف را از ياد نبر . زيرا که نتيجه پرخوري ، تنبلي و کسالت است و تو را از خير و نيکويي و انجام اعمال صالح باز مي دارد . چنانکه نتيجه زياده روي در نوشيدن مايعات نيز ، ناداني و بي عقلي خواهد بود . "

*** در اینجا ، امام سجاد (ع) به مسئله مهم اعتدال در مصرف و جلوگیری از پرخوری اشاره می كند که این مسئله از مباحث مهم در علم پزشکی است . پزشكان ، ريشه بسیاری از امراض را پرخوری می دانند . خصوصا" در عصر حاضر که تلاشهای جسمی کاهش یافته و نيروي ماشین جایگزین فعاليتهاي بدني شده است . این عدم تحرک ، موجب جمع شدن چربیهاي مضر در بدن می شود . زواید و چربيهاي انباشته شده در بدن ، بار قلب را سنگین / و كار كليه را مشكل مي كند . يكي از پزشکان می گوید : " بیست سال تجربه پزشکی من درمورد سلامتی انسان ، در دو چیز خلاصه مي شود : امساک در غذا و فعالیت جسمانی "

*** خداوند در قرآن کریم می فرماید : " ... کلوا و اشربوا و لاتسرفوا :" بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید ... " ( سوره اعراف قسمتي از آيه 31 )

این جمله اگرچه بسیار ساده به نظر می رسد ، اما امروزه ثابت شده است که یکی از مهمترین دستورات بهداشتی ، رعایت همین نکته است . تحقیقات دانشمندان نشان مي دهد که سرچشمه بسیاری از بیماریها ، پرخوری و زياده روي در مصرف است . هارون الرشید حاکم عباسی ، طبیبی مسیحی داشت که در طبابت مشهور بود . روزی آن طبيب به یکی از دانشمندان مسلمان گفت : " من در کتاب آسمانی شما چیزی از طب نمی یابم ، در حالی که از نگاه شما ، دانش مفید بر دو گونه است . " علم ادیان و علم ابدان " ( دين شناسي و دانش پزشكي ) دانشمند مسلمان در پاسخ گفت : خداوند همه دستورات طبی را در نصف آیه از کتاب خود آورده است و می فرماید : بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید ." پیامبر بزرگوار اسلام نیز طب را در این دستور خلاصه کرده است که :" معده خانه همه بيماریها و امساک سر آمد همه داروها است . " طبیب مسیحی با شنیدن این سخنان گفت : قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس ، ( طبیب معروف ) طبی را باقی نگذارده است . " ( يعني همه حرفها درمورد طب را زده است )

*** علی ( ع ) نیز درباره زیان پرخوری و رابطه ان با بيماري ، در حدیثی می فرماید : " خوردن را کم کن تا بیماری را کم کنی . " از نگاه کارشناسان ، پرخوري ، سلامتي را تهديد مي كند و از شادابي و طول عمر انسان مي كاهد . زیرا اسید استیک موجود در مواد غذایی ، کلسترول خون را افزايش مي دهد و هرچه بیشتر بخوریم ، کلسترول بیشتری تولید می شود . این مسئله به رگهایی که شادابی و عمر انسان به آنها بستگی دارد ، آسیب جدي می رساند . از سوی دیگر زیاده روی در تغذیه ، از رشد فکری می کاهد . اگر بیش از اندازه مواد غذایی وارد معده شود ، از دیواره های معده ترشحات زيادي برای هضم غذا وارد آن می شود . در نتیجه ، خون بیشتری در دستگاه هاضمه جریان می یابد . سيستم کنترل خون از سهم خون رسانی به مغز می کاهد و اکسیژن و مواد غذایی کمتری به مغز می رسد . بدین ترتیب ، از قدرت خلاقه و حس ابتکار و درک مطالب توسط مغز کاسته می شود . لقمان حکیم به پسرش فرمود :

" با پر خوری ، فکر به خواب می رود و زبان حکمت گنگ می شود و اعضاء از انجام دادن وظیفه عبادتی خود باز می مانند . " از همین روست که امام سجاد (ع ) نیز هشدار می دهد که حق شکم آن نیست که ما آن را ظرفی برای پر کردن بدانیم و چنان در خوردن افراط كنيم که تنبلی و کسالت بر ما غلبه كند و ما را از خیر و صلاح باز دارد .

شأن و منزلت والدين نزد خداوند چنان گرامي و ارزشمند است که امام سجاد (ع ) رعايت حقوق آنان را به فرزندان يادآور مي شود . به دليل نزديکي و پيوند صميمانه اي که معمولأ بين پدر و مادر و فرزندان وجود دارد ، برخي ممکن است در روابط روزمره خود ، کمتر متوجه حريم والدين باشند . آموزه هاي اسلامي بر حفظ اين حد و مرز تاکيد مي کند و به فرزندان متذکر مي شود که احترام پدر و مادر را پاس بدارند . ازجمله اينكه آنها را به اسم ( كوچك ) صدا نزنند ، در راه رفتن بر آنها پيشي نگيرند و يا هنگامي كه پدر و مادر ايستاده اند ، در مقابلشان ننشينند . بر فرزندان لازم است كه نيازها و خواسته هاي پدر و مادر را برآورده کنند . عالمان اسلامي بر اين نظر هستند كه اگر پدر و مادر از نظر مالي دچار مشکل شوند ، بر فرزندان واجب است به ياري آنها بشتابند . خداوند در قرآن کريم نيز خواسته است که هنگامي كه زمان مرگ كسي فرا رسيد ، اگر مالي از خود بجاي گذارده براي پدر و مادر و نزديكان به طور شايسته وصيت کند تا پس از مرگ او ، پدر و مادر از آن بهره مند شوند . ( اشاره به آيه 180 سوره بقره )

+ نوشته شده در  چهارشنبه ششم مهر ۱۳۹۰ساعت 19:48  توسط طاهره رحیم پور  |